Description
Trong hệ thống thực phẩm, đồ uống, dược phẩm, mỹ phẩm hoặc nước tinh khiết, van bướm vi sinh tay rút là một trong những dạng van vận hành thủ công được sử dụng khá phổ biến. Dòng van này có thiết kế gọn, thao tác nhanh, không cần nguồn điện hay khí nén và phù hợp với những vị trí đóng mở không quá thường xuyên. Tuy nhiên, van tay rút thường dễ bị nhầm với van bướm vi sinh tay kẹp. Vậy van bướm vi sinh tay rút là gì và hai loại này khác nhau như thế nào?
Van bướm vi sinh tay rút là gì?
Van bướm vi sinh tay rút là loại van bướm vi sinh sử dụng cơ cấu tay vận hành có chốt khóa dạng kéo hoặc rút để thay đổi vị trí đóng mở của đĩa van.
Khi người vận hành kéo bộ phận khóa trên tay van, cơ cấu giữ vị trí được nhả ra. Sau đó, tay van có thể xoay theo một góc nhất định để làm trục và đĩa van bên trong chuyển động. Khi thả tay rút, chốt sẽ trở lại vị trí khóa và giữ van tại góc mở đã chọn.
Van thường được chế tạo từ:
- Inox 304.
- Inox 316.
- Inox 316L.
Tùy thiết kế hệ thống, van có thể sử dụng các kiểu kết nối như:
- Nối Clamp vi sinh.
- Nối hàn.
- Nối ren vi sinh.
Trong đó, van bướm vi sinh tay rút nối Clamp thường được sử dụng nhiều nhờ khả năng tháo lắp và vệ sinh thuận tiện.
Cấu tạo van bướm vi sinh tay rút
Cấu tạo cơ bản của van tương tự các dòng van bướm vi sinh thủ công khác, gồm các bộ phận chính sau.
Thân van
Thân van là bộ phận tạo khung chính và kết nối với đường ống.
Vật liệu thường là inox 304 hoặc inox 316L. Bề mặt tiếp xúc với lưu chất được xử lý nhẵn nhằm hạn chế bám cặn và thuận tiện cho quá trình làm sạch.
Đĩa van
Đĩa van có dạng hình tròn và nằm trong đường lưu chất.
Khi đĩa xoay theo trục, diện tích dòng chảy qua van thay đổi. Đĩa nằm vuông góc với đường ống thì van đóng, còn khi đĩa nằm gần song song với hướng dòng chảy thì van mở.
Trục van
Trục liên kết giữa đĩa van và tay vận hành.
Khi người dùng xoay tay rút, mô-men xoắn được truyền qua trục xuống đĩa, từ đó thay đổi trạng thái của van.
Gioăng làm kín
Gioăng được bố trí xung quanh đĩa van nhằm tạo độ kín khi van đóng.
Các loại vật liệu gioăng thường gặp gồm:
- EPDM.
- Silicone.
- FKM.
- PTFE.
Việc lựa chọn vật liệu gioăng cần dựa vào nhiệt độ, lưu chất và hóa chất vệ sinh của hệ thống.
Tay rút
Đây là bộ phận tạo nên sự khác biệt chính của dòng van này.
Tay rút thường có cơ cấu chốt hoặc lẫy khóa. Khi cần thay đổi vị trí van, người vận hành kéo chốt để nhả khóa, sau đó xoay tay đến vị trí mong muốn.
Khi thả chốt, cơ cấu sẽ giữ tay van tại vị trí tương ứng.
Van bướm vi sinh tay rút hoạt động như thế nào?
Nguyên lý làm việc dựa trên chuyển động xoay khoảng 90 độ của đĩa van.
Khi van đóng
Đĩa van nằm gần vuông góc với hướng dòng chảy và ép vào gioăng làm kín.
Lúc này, đường lưu chất được đóng lại.
Khi mở van
Người vận hành kéo cơ cấu tay rút để nhả khóa, sau đó xoay tay van.
Trục quay kéo theo đĩa van xoay khỏi vị trí đóng. Khoảng trống cho lưu chất đi qua tăng dần.
Khi van mở hoàn toàn
Khi tay van được xoay đến vị trí mở lớn nhất, đĩa nằm gần song song với hướng dòng chảy.
Van đạt tiết diện lưu thông lớn nhất.
Một số thiết kế tay rút có nhiều vị trí khóa trung gian, cho phép giữ đĩa tại các góc mở khác nhau.
Ưu điểm của van bướm vi sinh tay rútCấu tạo đơn giản
Van không sử dụng motor điện, bộ truyền động khí nén hay các thiết bị điều khiển phức tạp.
Nhờ đó, quá trình sử dụng và bảo trì khá đơn giản.
Đóng mở nhanh
Người vận hành chỉ cần thực hiện thao tác kéo chốt và xoay tay trong phạm vi khoảng 90 độ.
Điều này giúp thời gian đóng mở ngắn hơn so với các loại van phải quay tay nhiều vòng.
Không cần điện hoặc khí nén
Van hoạt động hoàn toàn bằng cơ khí nên có thể lắp đặt tại những vị trí không có nguồn điện hoặc hệ thống khí nén.
Chi phí đầu tư hợp lý
So với van bướm vi sinh điều khiển điện hoặc khí nén, loại tay rút thường có chi phí đầu tư thấp hơn.
Dòng van này phù hợp với những hệ thống chưa cần tự động hóa.
Dễ xác định trạng thái van
Vị trí của tay van thường tương ứng với vị trí đĩa bên trong.
Người vận hành có thể quan sát hướng tay để nhận biết nhanh van đang đóng, mở hoặc ở trạng thái trung gian.
Phù hợp với không gian nhỏ
Cơ cấu tay vận hành tương đối gọn, phù hợp với các đường ống vi sinh có không gian lắp đặt hạn chế.
Hạn chế của van bướm vi sinh tay rút
Bên cạnh những ưu điểm, van tay rút cũng có một số giới hạn.
Van cần được thao tác trực tiếp nên không phù hợp với:
- Vị trí trên cao.
- Khu vực khó tiếp cận.
- Hệ thống cần điều khiển từ xa.
- Dây chuyền tự động hóa hoàn toàn.
- Vị trí cần đóng mở với tần suất rất cao.
Ngoài ra, sau thời gian dài sử dụng, cơ cấu chốt tay rút cần được kiểm tra để đảm bảo khả năng khóa vị trí ổn định.
Van bướm vi sinh tay rút và tay kẹp giống nhau ở điểm nào?
Hai dòng van có khá nhiều điểm tương đồng.
Cả van tay rút và tay kẹp đều:
- Thuộc nhóm van bướm vi sinh vận hành thủ công.
- Không cần nguồn điện hoặc khí nén.
- Có thể sử dụng inox 304 hoặc inox 316L.
- Hoạt động dựa trên đĩa van xoay khoảng 90 độ.
- Có thể sử dụng kết nối Clamp, hàn hoặc ren.
- Phù hợp với hệ thống thực phẩm, đồ uống và các dây chuyền sạch.
- Có chi phí thấp hơn van điều khiển tự động.
Vì vậy, sự khác biệt chủ yếu nằm ở cơ cấu khóa và thao tác của tay vận hành.
Tay rút hay tay kẹp loại nào dễ sử dụng hơn?
Điều này phụ thuộc vào thiết kế cụ thể và thói quen của người vận hành.
Van tay kẹp thường cho thao tác khá trực quan: bóp để nhả khóa, xoay rồi thả tay để cố định.
Van tay rút lại sử dụng cơ cấu kéo chốt, phù hợp với người dùng quen dạng tay vận hành này.
Vì vậy, khó khẳng định loại nào luôn dễ sử dụng hơn. Khi lựa chọn nên đánh giá:
- Không gian quanh van.
- Vị trí lắp đặt.
- Tần suất đóng mở.
- Thói quen của nhân viên vận hành.
- Số vị trí khóa cần sử dụng.
Khi nào nên chọn van bướm vi sinh tay rút?
Van tay rút phù hợp trong các trường hợp:
- Hệ thống vận hành thủ công.
- Tần suất đóng mở không quá cao.
- Vị trí van dễ tiếp cận.
- Không cần kết nối PLC hoặc hệ thống điều khiển trung tâm.
- Cần thiết kế gọn.
- Muốn tối ưu chi phí.
- Người vận hành quen với cơ cấu tay rút.
Van có thể được ứng dụng trong hệ thống thực phẩm, đồ uống, sữa, nước tinh khiết, mỹ phẩm hoặc một số dây chuyền dược phẩm tùy theo tiêu chuẩn cụ thể.
Khi nào nên chọn van bướm vi sinh tay kẹp?
Van tay kẹp có thể được ưu tiên khi cần:
- Thao tác đóng mở nhanh.
- Cơ cấu bóp nhả khóa thuận tiện.
- Nhiều vị trí khóa trung gian.
- Người vận hành thường xuyên thao tác bằng một tay.
- Đồng bộ với các van hiện hữu trong nhà máy.
Nếu hệ thống đã sử dụng đồng loạt tay kẹp, tiếp tục lựa chọn cùng kiểu tay vận hành cũng giúp nhân viên dễ làm quen và thuận tiện hơn trong công tác bảo trì.
Xem thêm: Van bướm vi sinh nối Clamp là gì? Khi nào nên sử dụng?
Tay rút có dùng để điều tiết lưu lượng được không?
Một số van tay rút có nhiều nấc khóa, cho phép đặt đĩa tại các góc mở trung gian. Vì vậy, về mặt cơ học, van có thể thay đổi lượng lưu chất đi qua.
Tuy nhiên, van bướm vi sinh tay rút chủ yếu vẫn được sử dụng cho chức năng đóng mở.
Nếu hệ thống cần điều tiết lưu lượng chính xác và liên tục, nên cân nhắc van có bộ điều khiển tuyến tính hoặc thiết bị điều tiết chuyên dụng.
Ứng dụng của van bướm vi sinh tay rút
Dòng van này thường được sử dụng trong:
Hệ thống thực phẩm
Phù hợp với các đường ống vận chuyển:
- Nước.
- Dầu thực phẩm.
- Nước sốt.
- Dịch nguyên liệu.
- Thực phẩm dạng lỏng.
Ngành đồ uống
Có thể sử dụng trong hệ thống:
- Bia.
- Rượu.
- Nước giải khát.
- Nước trái cây.
- Nước tinh khiết.
Ngành sữa
Van có thể lắp trên các đường ống vận chuyển sữa và dung dịch liên quan, với điều kiện vật liệu gioăng và inox đáp ứng yêu cầu của hệ thống.
Mỹ phẩm và dược phẩm
Trong các dây chuyền chưa cần tự động hóa, van tay rút có thể được sử dụng tại những vị trí đóng mở thủ công.
Với các ứng dụng có yêu cầu chống ăn mòn và vệ sinh cao, inox 316L thường được cân nhắc.
Lưu ý khi lựa chọn van bướm vi sinh tay rút
Trước khi lựa chọn van, cần xác định:
- Kích thước đường ống.
- Kiểu kết nối.
- Tiêu chuẩn Clamp hoặc ferrule.
- Vật liệu inox 304 hay 316L.
- Loại lưu chất.
- Nhiệt độ.
- Áp suất.
- Vật liệu gioăng.
- Số vị trí khóa của tay rút.
- Độ bóng bề mặt.
- Yêu cầu CIP/SIP.
- Tiêu chuẩn vệ sinh của dây chuyền.
Đối với van nối Clamp, cần đặc biệt kiểm tra kích thước và tiêu chuẩn đầu nối để tránh trường hợp cùng DN nhưng ferrule không tương thích.
Nên chọn van bướm vi sinh tay rút hay tay kẹp?
Nếu chỉ xét về khả năng đóng mở, hai dòng van không khác nhau quá nhiều. Cả hai đều sử dụng thao tác thủ công và phù hợp với các vị trí không cần tự động hóa.
Van tay rút phù hợp khi người dùng ưa cơ cấu kéo chốt, muốn thiết kế đơn giản và dễ nhận biết vị trí khóa.
Trong khi đó, van tay kẹp phù hợp với những vị trí cần thao tác nhanh bằng cơ cấu bóp nhả khóa và thường được sử dụng khá phổ biến trên các hệ thống vi sinh.
Do đó, lựa chọn phù hợp nhất nên dựa trên thiết kế của hệ thống, không gian lắp đặt, tần suất vận hành và sự thuận tiện cho người sử dụng.
Xem thêm: Van bướm vi sinh tay kẹp: Cấu tạo, ưu điểm và ứng dụng
Kết luận
Van bướm vi sinh tay rút là loại van vận hành thủ công sử dụng cơ cấu kéo hoặc rút chốt để nhả khóa và điều chỉnh vị trí đĩa van. Van có ưu điểm nhỏ gọn, đóng mở nhanh, không cần điện hoặc khí nén và chi phí đầu tư tương đối thấp.
So với van bướm vi sinh tay kẹp, sự khác biệt chủ yếu nằm ở cơ cấu tay vận hành: tay rút dùng chốt kéo để nhả khóa, còn tay kẹp sử dụng thao tác bóp/kẹp. Về chức năng và phạm vi ứng dụng, hai loại tương đối giống nhau.
Khi lựa chọn, người dùng nên căn cứ vào kích thước, vật liệu inox, kiểu kết nối, gioăng, điều kiện lưu chất và sự thuận tiện khi thao tác để lựa chọn loại van phù hợp nhất với hệ thống.